Πέμπτη, 6 Αυγούστου 2015

Το προφίλ του μαθητή με χαμηλό οικογενειακό μορφωτικό κεφάλαιο

Κώστας Θεριανός – Μαριάνθη Μπέλλα



   Η περιοχή στην οποία εργαζόμαστε βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας. Είναι μια περιοχή που συγκεντρώνει κυρίως οικονομικούς μετανάστες και Έλληνες με χαμηλό εισόδημα. Η εικόνα της περιοχής σε συνδυασμό με την κατάσταση των σχολικών κτηρίων και την οικονομική κατάσταση των παιδιών που φοιτούν σε αυτά, οδηγεί πολλές φορές στο επιπόλαιο και βιαστικό συμπέρασμα ότι στα σχολεία αυτά είναι αδύνατο να γίνει κάποιο σοβαρό εκπαιδευτικό έργο. Όμως, αυτό είναι λάθος. Η σχέση των παιδιών με το σχολείο δεν εξαρτάται από το εισόδημα των γονιών τους, το οικονομικό τους κεφάλαιο. Εξαρτάται, κυρίως, από το μορφωτικό κεφάλαιο των γονιών και των συγγενών τους. Ο Πιερ Μπουρντιέ στο κείμενο του «Το συντηρητικό σχολείο» (στο Άννα Φραγκουδάκη,Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, Παπαζήσης, Αθήνα 1985) περιγράφει το μορφωτικό κεφάλαιο σε ευρύτερη διάσταση από το αν οι γονείς έχουν ή όχι κάποιο πτυχίο. Ο Μπουρντιέ θεωρεί ότι όχι μόνο η κατοχή πτυχίου, αλλά η στάση των γονιών απέναντι στο σχολείο όπως και η ύπαρξη συγγενών με πτυχίο είναι στοιχεία του μορφωτικού κεφαλαίου που κληροδοτούνται στο παιδί. Η ύπαρξη συγγενών με πτυχίο μπορεί να δράσει ως πρότυπο επικαθοριστικά στην σχέση του παιδιού με το σχολείο. Μπορεί, για παράδειγμα, οι γονείς του παιδιού να μην είναι πτυχιούχοι αλλά ένας ξάδερφος της μητέρας να είναι εκπαιδευτικός. Η ύπαρξη αυτού του ξαδέρφου μπορεί να λειτουργήσει καθοριστικά στην σχολική πορεία του παιδιού, με την έννοια ότι οι γονείς, ρητά ή άρρητα, μπορεί να τον προβάλλουν ως πρότυπο στο παιδί. Για αυτό και οι κοινωνικές έρευνες που περιορίζονται στην ανίχνευση του μορφωτικού επιπέδου μόνο των γονιών μπορεί να σταθούν αμήχανα μπροστά στην καλή σχολική πορεία ενός παιδιού με γονείς απόφοιτους γυμνασίου αν δεν λάβουν υπόψη τους τον ευρύτερο συγγενικό περίγυρο.
  Έτσι, αξιοποιώντας τις παρατηρήσεις του Μπουρντιέ και προσπαθώντας να κωδικοποιήσουμε τα στοιχεία που συνθέτουν το προφίλ ενός/ μιας μαθητή/ τριας με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο μπορούμε να επισημάνουμε τα εξής:

- η ανάγνωση λογοτεχνικών έργων δεν αποτελεί τον κύριο τρόπο αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου αυτού/ -ης του/της μαθητή/ -τριας

- οι γονείς δεν έρχονται συχνά στο σχολείο και όποτε έρχονται δεν κάνουν εξεζητημένες ερωτήσεις για την επίδοση του/ της μαθητή/ -τριας. Ή θα ακούσουν παθητικά αυτά που θα τους πουν οι εκπαιδευτικοί, ή θα περιοριστούν να ρωτήσουν κάποια πράγματα για την συμπεριφορά του παιδιού (αν δημιουργεί προβλήματα, αν καπνίζει, τι παρέες κάνει)

- το σύμπαν των επαγγελμάτων που ασκεί η οικογένεια και το σόι του παιδιού δεν σχετίζονται με την κατοχή κάποιου πτυχίου. Κατά συνέπεια, τα επαγγελματικά του πρότυπα ανήκουν σε περιοχές μέσω των οποίων δεν περνούν επιτυχημένες σχολικές διαδρομές

- η γλώσσα που χρησιμοποιεί το παιδί στο σχολείο δεν εναρμονίζεται με τις γλωσσικές νόρμες των εκπαιδευτικών, με αποτέλεσμα αυτοί, πολλές φορές, να εκλαμβάνουν ως ασέβεια τον τρόπο με τον οποίο τους μιλάει το παιδί

- το παιδί δεν γνωρίζει πώς να κινηθεί μέσα στο σχολείο με τρόπο που να ικανοποιεί τους εκπαιδευτικούς. Κάνει αστεϊσμούς μέσα στην τάξη που ξεφεύγουν από τα πλαίσια που θεωρούν ως «φυσιολογικό» χιούμορ οι εκπαιδευτικοί

- η γλώσσα που χρησιμοποιεί στις γραπτές εργασίες απέχει από την γλώσσα που χρησιμοποιεί το σχολείο. Η διάσταση γλώσσας σπιτιού – γλώσσας του σχολείου επιβαρύνει την επίδοση του μαθητή, καθώς ακόμη και όταν έχει καταλάβει την ουσία του μαθήματος δεν μπορεί να την αποδώσει με όρους γλώσσας του σχολείου

- το παιδί έχει επισκεφθεί ελάχιστους έως κανέναν χώρους πολιτιστικού ενδιαφέροντος (αρχαιολογικοί χώροι, μουσεία) με την οικογένεια του. Γενικά, η επίσκεψη τέτοιων χώρων καθώς και ο πολιτιστικός τουρισμός εν γένει αποτελούν «άγνωστο τόπο» για τα παιδιά με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο

- τα παιδιά με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο έχουν υπολογιστή, τον οποίο όμως χρησιμοποιούν για να παίζουν παιχνίδια ή για να μπαίνουν σε σελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Δεν χρησιμοποιούν τον υπολογιστή για μορφωτικό σκοπό, για να κάνουν μαθητικές εργασίες κ.λπ.

- τα αγόρια με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο επιδεικνύουν, πολλές φορές, την αρρενωπότητα τους με το να εκφοβίζουν άλλους μαθητές, να καπνίζουν, να δημιουργούν προβλήματα στο σχολείο προκειμένου να «ανέβουν» στα μάτια των ομηλίκων τους κ.λπ. Αναζητούν δηλαδή να αποκτήσουν αξία με άλλους τρόπους, σε άλλες ομάδες αναφορές και με άλλα κριτήρια από αυτά του σχολείου στο οποίο αποτυγχάνουν και ιεραρχούνται χαμηλά

- τα κορίτσια με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο ντύνονται, πολλές φορές, προκλητικά, καπνίζουν και προσπαθούν να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των αγοριών προκειμένου να αποκτήσουν αξία με άλλους τρόπους, σε άλλες ομάδες αναφορές και με άλλα κριτήρια από αυτά του σχολείου στο οποίο αποτυγχάνουν και ιεραρχούνται χαμηλά. Ο Paul Willis στο κλασικό του έργο Learning to Laborεπισημαίνει ότι το κάπνισμα και το ντύσιμο είναι τα πλέον προσβάσιμα καταναλωτικά αγαθά για τα παιδιά από τις λαϊκές τάξεις, για αυτό και εκδηλώνουν το αξιακό τους σύστημα σε αυτά

- τα παιδιά με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο δεν σκέπτονται να ακολουθήσουν ανώτερες σπουδές. Τα επαγγέλματα που θέλουν να ακολουθήσουν περνούν μέσα από την τεχνική – επαγγελματική εκπαίδευση. Η ιδέα και μόνο προσπάθειας εισαγωγής σε κάποια πανεπιστημιακή σχολή είναι πέρα και έξω από το σκεπτικό τους

   Αυτό που δομείται σταδιακά ανάμεσα στο παιδί με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο και το σχολείο είναι μια αρνητική σχέση. Αυτή η σχέση εγκαθιδρύεται από τον πρώτο κιόλας χρόνο της φοίτησης στο σχολείο (Α Δημοτικού) και χειροτερεύει με το πέρασμα του χρόνου και τις απανωτές απορρίψεις και ματαιώσεις που δέχεται το παιδί από το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς, αλλά και από τις επιβραβεύσεις που δέχεται από τις δικές του ομάδες αναφορές που αξιολογούν θετικά την συμπεριφορά του.
  Αυτό έχει ως συνέπεια την αναπαραγωγή της σχολικής αποτυχίας ή της χαμηλής σχολικής επίδοσης των παιδιών με χαμηλό μορφωτικό κεφάλαιο. Τα παιδιά αυτά αποτυγχάνουν σε μαζική κλίμακα. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποια από αυτά που πετυχαίνουν στο σχολείο. Οι κοινωνικές επιστήμες περιγράφουν τάσεις και όχι νόμους με την έννοια των θετικών επιστημών. Όμως, οι τάσεις προς την σχολική αποτυχία των παιδιών με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικές. 

Πηγή: Κριτική Παιδαγωγική
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...