Δευτέρα, 20 Απριλίου 2015

Το παλιόπαιδο

Βιβλία για φάγωμα


Συγγραφέας: Αγγελική Δαρλάση
Εκδόσεις: Πατάκης
Σελίδες: 64
Ιδανικό για παιδιά: Τρίτης δημοτικού και μεγαλύτερα

Λίγα λόγια για το βιβλίο:


   Το παλιόπαιδο. Αυτή είναι η ιστορία ενός παιδιού συνηθισµένου σαν όλα τα παιδιά και ξεχωριστού σαν κάθε παιδί. Η ιστορία ενός παιδιού που µεγάλωνε φορώντας την γκρίζα θλίψη ενός δανεικού παλτού που του έπεφτε µεγάλο. Όλοι το φώναζαν Παλιόπαιδο – ίσως επειδή ήταν το πιο φτωχό και θλιµµένο απ’ όλα τα παιδιά.
  Κάποια στιγµή λοιπόν αποφάσισε πως, αν σε λένε Παλιόπαιδο, πρέπει και να γίνεις. Όµως, είσαι στ’ αλήθεια… παλιόπαιδο; Μια ιστορία εµπνευσµένη από αληθινές ιστορίες µουσικών του El Sistema και της διεθνούς φήµης συµφωνικής ορχήστρας «Μπολιβάρ» της Βενεζουέλας. 
   Μια ιστορία για την πίστη στον άνθρωπο και στον ανθρωπισµό. Μια ιστορία για τη δύναµη της τέχνης και του πολιτισµού ενάντια στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισµό.

    Λίγα λόγια για το El Sistema (Το Σύστηµα): Χρόνια πριν, στο Καράκας, ένας µουσικός και οικονοµολόγος, ο Χοσέ Αντόνιο Αµπρέου, ονειρεύτηκε πως η µουσική θα µπορούσε να αλλάξει τη ζωή φτωχών και περιθωριοποιηµένων παιδιών. Αποφάσισε να ζήσει το όνειρό του: το 1975, µαζί µε εθελοντές δασκάλους και µια πρώτη οµάδα 11 παιδιών, φτιάχτηκε η πρώτη ορχήστρα. Το σχέδιό του, που υιοθετήθηκε αµέσως και υποστηρίζεται έκτοτε από τις κυβερνήσεις της Βενεζουέλας, γνωστό ως Εl Sistema, δεν είναι µόνο ένας διαφορετικός τρόπος εκµάθησης µουσικής, αλλά ένα ισχυρό όπλο ενάντια στην παιδική και νεανική εγκληµατικότητα, ενάντια στη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισµό. Ο σπόρος έχει σήµερα ως «καρπούς» πάνω από 150 παιδικές και νεανικές ορχήστρες – 90 από αυτές συµφωνικές. Πάνω από 500.000 παιδιά σ’ ολόκληρη τη Βενεζουέλα είναι µέλη κάποιας ορχήστρας. Όπως επίσης «καρπός» του El Sistema είναι και η Simon Bolivar Orchestra, η παγκοσµίου φήµης συµφωνική ορχήστρα της Βενεζουέλας. Οι αρχές του El Sistema εφαρµόζονται τώρα πια σε πάνω από 50 χώρες ανά τον κόσµο. Το El Sistema είναι ένα όραµα που έγινε πράξη, βίωµα, ζωή, αποδεικνύοντας πως η µουσική… σώζει.

Υπόθεση:

  Ο Φέλιξ. Ένα όνομα. Στα λατινικά σημαίνει ευτυχισμένος. Ω, τι ειρωνεία! Ο Φέλιξ είναι δυστυχής. Ο πατέρας του λείπει συνέχεια. Είτε ψάχνει για δουλειά είτε βρίσκει και δουλεύει εξοντωτικά. Η μητέρα του είναι άρρωστη. Τροφή στο στομάχι μπαίνει αραιά και που. Ρούχα 2-3 ίδια, για όλες τις ώρες. Ένα παντελόνι που του πεφτε κοντό, μια μπλούζα που του πεφτε στενή, ένα παλτό που του πεφτε μεγάλο. Ένα καρβέλι και δυο κάλτσες που ήρθαν στα χέρια του ενώ “ανήκαν” αλλού του χρέωσαν το παρατσούκλι “Παλιόπαιδο”. Να τον ακολουθεί, να τον στοιχειώνει. Να είναι είναι η ταυτότητά του.
  “Όταν αυτό το παλτό θα σου κάνει, θα πει πως ήρθε η ώρα να φύγεις από δω και να γίνεις κι εσύ…Κάποιος”, του ΄χε πει η μάνα του. Δεν άργησε να τον πλησιάσει η μοίρα του. Ο Ραούλ ήταν η μοίρα. Τον πλησίασε. Τον μύησε στις συμμορίες που σαν σχολειά λειτουργούσαν σε κάθε γειτονιά. Έκλεβαν από εκείνους που είχαν ή φαίνονταν να είχαν περίσσευμα. Για να ζήσουν, για να διασκεδάσουν τη θλίψη τους, για να αποκτήσουν ταυτότητα, να νιώσουν κάποιοι, να τους φοβούνται. Πόσο ωραίο ήταν να είσαι κάποιος, να σε φοβούνται με το σιδερικό στο χέρι!
  Όμως ο Ραούλ είχε κι άλλη μοίρα, μια δεύτερη που σήκωσε το δικό της όπλο και μονομάχησε με την πρώτη. Ένα βιολί κέρδισε ένα όπλο καθώς διασταυρώθηκαν σε κάποιον δρόμο. Γιατί με αυτό θα “σκότωνε” καλύτερα. Γιατί με αυτό πρώτο θύμα θα ήταν ο παλιός του εαυτός, που δεν έβρισκε όνειρα, που δεν του έδιναν όνειρα.
   Η δεύτερη μοίρα του λεγόταν Χοσέ Αντόνιο και ήταν μουσικός και “τρελός” όπως λέμε όσους χαρίζουν καλή μοίρα σε άλλους ανθρώπους. Ήταν το πρώτο και τελευταίο θύμα κλοπής του Φέλιξ. Κι αν το σκεφτείς καλά, θύμα κλοπής ήταν ο Φέλιξ. Του έκλεψαν δίχως να καταλάβει το πιστόλι της συμμορίας και στα χέρια του φύτεψαν ένα βιολί, έναν νέο εαυτό κι ένα όνειρο.
  Ο Φέλιξ έφυγε από τις συμμορίες. Το ίδιο και μερικές ακόμα χιλιάδες παιδιά της Βενεζουέλας. Γιατί κάποιες φορές αρκεί να βρεθεί στο δρόμο σου ένας και μόνο χαρισματικός άνθρωπος για να αλλάξει τη ζωή και τη μοίρα σου.

Ιδανικό για τάξη διότι:

  Με τρυφερότητα κι ευαισθησία η συγγραφέας αγγίζει το θέμα των ανθρώπων που ζουν σε άσχημες συνθήκες διαβίωσης και εάν τους δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία, όπως το "Σύστημα¨, έχουν τη δυνατότητα να αλλάξουν τη ζωή τους. Το βιβλίο γεννά πολλούς προβληματισμούς για τον τρόπο που ζουν παιδιά σε άλλες περιοχές του κόσμου τη στογμή που οι δυτικές κοινωνίες προάγουν τον άκρατο καταναλωτισμό. Αποτελεί ιδανική αφορμή για συζήτηση.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

   Γεννήθηκε το 1973 στην Αθήνα, όπου μεγάλωσε και ζει με τον άντρα και τους δυο γιους τους. Έκανε μεταπτυχιακά σε Σπουδές Παράστασης στο Λονδίνο και Θεατρικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και παρακολούθηε μαθήματα συγγραφής σε Ελλάδα και Αγγλία. Από το 1998 σκηνοθετεί για το θέατρο (ιδιαίτερα παραστάσεις devised theatre), μουσικές συναυλίες και είναι από τα ιδρυτικά μέλη της "Ομάδας Θεάματος Η Άλλη Πλευρά" και της ανεξάρτητης δισκογραφικής εταιρείας "Puzzlemusik". Έχει κάνει θεατρικές μεταφράσεις κι έχει επιμεληθεί τη δραματουργική σύνθεση αρκετών παραστάσεων. Το 2000 βραβεύτηκε με το Β΄ βραβείο για νέους θεατρικούς συγγραφείς (Γ.Γ.Ν.Γ. - Θέατρο του Νότου). Το μυθιστόρημά της για παιδιά "Ονειροφύλακες" τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικής Λογοτεχνίας το 2005 και το "Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο" με το "Βραβείο Κύκλου Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου" το 2010. Το βιβλίο της "Το παλιόπαιδο" (2014) πήρε Βραβείο σε εικονογράφο και συγγραφέα βιβλίου με πολύχρωμη εικονογράφηση για την εικονογράφηση και για το κείμενο, από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Ασχολείται με το θέατρο στην εκπαίδευση διδάσκοντας Θεατρική Αγωγή και Στοιχεία Θεατρολογίας στην πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Κριτικές:

 Το Παλιόπαιδο, με την ιδιαίτερη, υπέροχη εικονογράφηση της Ίριδας Σαμαρτζή,απευθύνεται σε παιδιά αλλά και ενήλικες και έχει μεγάλη απήχηση. «Με ενδιαφέρει να είναι σωστά ειπωμένη η ιστορία μου ανεξαρτήτως ηλικίας», μας λέει η συγγραφέας. «Το ζητούμενο είναι να λέμε την αλήθεια στα παιδιά, με τρόπο που δεν πληγώνει, αλλά προβληματίζει. Εδώ μιλάμε για παράδειγμα για τον αποκλεισμό και τη βία, που για πολλά παιδιά είναι η σκληρή πραγματικότητα, κι όχι απλά video games ή τηλεόραση. Η αφέλεια και η απλοποιημένη γλώσσα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά οι ενήλικες δεν μου αρέσει. Αυτό που διαφοροποιείται είναι οι βασικοί ήρωες, που είναι παιδιά, οπότε αλλάζει η οπτική του ήρωά σου. Είναι σημαντικό να βλέπεις τον κόσμο από τα μάτια των παιδιών, χωρίς να παιδιαρίζεις. Από τα παιδιά λείπει μόνο η εμπειρία, όχι η αντιληπτική ικανότητα. Το ζήτημα λοιπόν για μένα είναι να γράφεις την καλύτερη λογοτεχνία που μπορείς. Όπως όταν μαγειρεύεις και θες να χρησιμοποιείς τα καλύτερα υλικά για τα παιδιά σου!»
  Μπορεί το βιβλίο να αποτελέσει ένα εργαλείο για εκπαιδευτικούς και ανθρώπους που δουλεύουν με τα παιδιά; «Το βιβλίο δημιουργεί ερωτηματικά και τροφή για σκέψη για εκπαιδευτικούς, για το πώς μπορούν να εντάξουν στην εκπαίδευση τέτοια πειράματα. Το παιδί μπορεί να ταυτιστεί, να μπει στη θέση του παλιόπαιδου με ενσυναίσθηση, χωρίς να χρειάζεται να ‘διδάξεις’ εσύ τι είναι καλό ή κακό. Επίσης, η δραματοποίηση του Παλιόπαιδου είναι επίσης πολύ εύκολη, λόγω του ύφους που είναι γραμμένο. Είναι μεγάλη ανάγκη να δουλεύεις έτσι στην εποχή μας, γιατί τα παιδιά στο σχολείο βιώνουν δύσκολες καταστάσεις. Αρχίζουν και περιθωριοποιούνται λόγω κρίσης και οικογενειακής κατάστασης που άλλαξε άρδην. Εγώ πιστεύω πολύ στη διαφορετικότητα και την αποδοχή της. Το χειρότερο που μπορείς να κάνεις είναι να βάζεις ταμπέλες κι αυτό γίνεται με μεγάλη ευκολία. Η ταμπέλα μπορεί να στιγματίσει, ανεπανόρθωτα ίσως, ένα παιδί- αυριανό πολίτη. Αν αυτό αλλάξει, μπορεί να αλλάξει και το αύριο».
  Ο Αμπρέου λέει ότι φτώχεια δεν είναι μόνο η έλλειψη τροφής και στέγης, αλλά το νααισθάνεσαι Κανένας, να στερείσαι ταυτότητας. Ότι το να παίζει το παιδί μουσική ή να τραγουδάει, του δίνει μια αυτοεκτίμηση, μια υγιή και ωραία περηφάνια που το βγάζει από τη φτώχεια. Η συγγραφέας σχολιάζει: «Την ανυπαρξία και τον αποκλεισμό την έχω δει σε σχολεία που επισκέπτομαι και σε παρέες παιδιών. Υπάρχουν παιδιά φτωχά, παραβατικά, μετανάστες με λιγότερες ευκαιρίες, παιδιά που ζουν τη βία στην οικογένειά τους. Αντί να κατανοήσεις γιατί υπάρχει αυτή η συμπεριφορά, βάζεις την ταμπέλα του παλιόπαιδου. Γι’ αυτό έγραψα εμπνευσμένη από το El Sistema: Είναι η ελπίδα τελικά έρχεται, ένα όραμα που έγινε βίωμα και πείραμα και πέτυχε και άλλαξε και τις αντιλήψεις όλων μας. Οι αρχές του El Sistema εφαρμόζονται τώρα πια σε πάνω από 50 χώρες ανά τον κόσμο».
   

  Το τελευταίο βιβλίο που παρουσιάζει το elniplex για το 2014 δεν είναι διόλου τυχαία επιλογή. Γιατί είναι μια από τις πιο τρυφερά σκληρές και ρεαλιστικές ιστορίες που διάβασα ποτέ. Το σκληρό πρόσωπο της Βενεζουέλας (μη σας μοιάζει μακρινή η χώρα) και της φτώχειας όλου του κόσμου στο απόλυτο κοντράστ της ποιητικής αφήγησης της Αγγελικής Δαρλάση. Χαϊδεύει η συγγραφέας τις λέξεις με τρυφερότητα σα να σκουπίζει το δάκρυ από το μάγουλο των Φέλιξ όλης της γης. Όχι των Φέλιξ που αδικούν τον εαυτό τους και μπλέκουν στα γρανάζια της (μικρο)εγκληματικότητας/παραβατικότητας για να αγοράσουν νέο κινητό, αναγνώστη μου. Μα των Φέλιξ που γεννήθηκαν σε μέρος άγονο από ανθρώπους, φτωχό σε πολιτικές αποφάσεις και με σκισμένη τη σελίδα που γράφει “παιδικά όνειρα”. Που ένα κλεμμένο καρβέλι σε κάνει Γιάννη Αγιάννη και το “Παλιόπαιδό” στο κρεμάνε κουδούνι ώσπου να πεις “Κόλαση μου, μη φεύγεις. Τώρα έμαθα κοντά σου”.
  Η αψεγάδιαστη αφήγηση της συγγραφέως που τσιμπάει λέξη λέξη την καρδιά του αναγνώστη έχει μερικούς ακόμα συμμάχους. Είναι το υπέροχο αισθητικό αποτέλεσμα των εκδοτών. Όταν αγγίζω τέτοιο υπέροχης ποιότητας λευκό χαρτί, θέλω να βρω κορνίζα και να κρεμάσω το βιβλίο σαν πίνακα.
  Οι αληθινοί πίνακες όμως βρίσκονται μέσα στο βιβλίο. Η Ίρις Σαμαρτζή έχει κάνει υπέροχη δουλειά. Δεν είναι μόνο οι γκριζόμαυρες αποχρώσεις που τις διακοσμεί με αυτό το ευρηματικό κόκκινο που κινεί τις ζωγραφιές στις λεπτομέρειές τους. Ούτε η αλληλεπιδραστική σχέση που αναπτύσει με το κείμενο της Α. Δαρλάση. Είναι η συνολική προσέγγιση που έχει κάνει στην ιστορία του “Παλιόπαιδου” που καθιστά την εικονογράφησή της ένα ξεχωριστό έργο μέσα σε ένα άλλο. Κι αυτό το κάνουν συγκεκριμένοι εικονογράφοι-καλλιτέχνες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Η Ι. Σαμαρτζή είναι μία από αυτές.
  Όταν πιάνω στα χέρια μου κομψότεχνημα, το γράφω, αγαπητέ μου αναγνώστη. Μην το αγοράσεις. Πήγαινε σε ένα βιβλιοπωλείο και ξεφύλλισέ το. Κι αν σφάλλω, εγώ θα στο κάνω δώρο.
  Η ιστορία του “Παλιόπαιδου” είναι εμπνευσμένη από τα πεπραγμένα του μουσικού και οικονομολόγου Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου ο οποίος το 1975, μαζί με άλλους εθελοντές δασκάλους έφτιαξε την πρώτη ορχήστρα βασισμένη στον διαφορετικό τρόπο εκμάθησης της μουσικής αλλά και στην αρχή του για απεμπλοκή ουσιαστικά χιλιάδων παιδιών από τη φτώχεια, τη νεανική εγκληματικότητα και τον κοινωνικό αποκλεισμό των παραγκουπόλεων του Καράκας με τα σπίτια από λαμαρίνες και λάσπη στο τούβλο. Σ’ ένα γκαράζ, με λίγα όπλα και πολλή θέληση, ο 75 χρονος σήμερα Αμπρέου έκανε την πρώτη του πρόβα με 11 μόλις παιδιά. Το δημιούργημά του, το El Sistema, κατόρθωσε να αριθμεί σήμερα πάνω από 150 παιδικές και νεανικές ορχήστρες με πάνω από 500.000 χιλιάδες παιδιά της Βενεζουέλας μέλη τους. Τα παιδιά εγγράφονται στους κατά τόπους “Πυρήνες¨όπως ονομάζονται και δηλώνουν τι όργανο θέλουν να παίξουν το οποίο τους δίνεται δωρεάν. Κάθε παιδί πληρώνει 5 ευρώ το χρόνο ως κόστος συμμετοχής. Στο El Sistema, οι μαθητές δεν διδάσκονται μόνοι αλλά ενταγμένοι σε μια μεγάλη συμφωνική ορχήστρα όπου μαθαίνουν στην πράξη, παίζοντας.
    Το El Sistema έχει ταξιδέψει τις αρχές του σε πάνω από 50 χώρες του κόσμου και έχει καθιερώσει τη Συμφωνική Ορχήστρα Σιμόν Μπολίβαρ ως μία από τις δέκα καλύτερες συμφωνικές ορχήστρες του κόσμου. Και η μεγαλύτερη νίκη του El Sistema, θεωρώ, δεν είναι καν ότι έχει βγάλει από το δρόμο και το πιστολίδι 500.000 παιδιά. Είναι η απάντηση του Αμπρέου όταν τον ρώτησε ο Έλληνας δημοσιογράφος Γιώργος Αυγερόπουλος (Εξάντας, 30-1-2013) αν πέτυχε τους αρχικούς στόχους του. “Όχι…Για μένα, μόλις αρχίζουμε…”


  Τα παιδιά θα αγαπήσουν τον Φελίξ που παρά τις αντιξοότητες καταφέρνει να βρει την ευτυχία. Θα αγαπήσουν επίσης τον κόσμο του έτσι όπως τον έχει ζωγραφίσει η εικονογράφος.
   Οι γονείς να το επιλέξουν για το ανθρωπιστικό του μήνυμα, την τρυφερή χωρίς λυρισμούς αφήγηση και την θαυμάσια εικονογράφηση. Το παλιόπαιδο είναι μια ιστορία που θα εισάγει τα παιδιά, μέσω του παραδείγματος του μικρού Φελίξ και του επιτυχημένου μουσικού πειράματος El Sistema, στην προβληματική για τη δύναμη της τέχνης και τη σημασία των ευκαιριών που πρέπει να δύνονται στον καθένα και ιδίως σε όσους μοιάζει να μην έχουν καμιά ελπίδα να αλλάξουν και να ξεφύγουν από το δρόμο της μιζέριας και του λάθους.


Διαβάστε περισσότερα για το El sistema


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...