Τρίτη, 3 Φεβρουαρίου 2015

Το γαλάζιο κύπελλο

Βιβλία για ... φάγωμα


Συγγραφέας: Tomiko Inui
Μετάφραση: Ζωρζ Σαρή
Εκδόσεις: Πατάκης
Σελίδες: 202
Ιδανικό για: παιδιά Τετάρτης δημοτικού και μεγαλύτερα

Λίγα λόγια για το βιβλίο:



   Το Γαλάζιο κύπελλο είναι μια φανταστική αφήγηση σε ιστορικό καμβά. Η γιαπωνέζικη οικογένεια των Μοριγιάμα αναλαμβάνει, στα χρόνια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, να κρύψει και να φροντίσει μια βρετανική οικογένεια μικροσκοπικών «Μικρών Ανθρώπων», τους Μίλκυ. Οι μικροί Ιάπωνες, τα παιδιά Μοριγιάμα, γίνονται υπερασπιστές των αδύναμων, των διαφορετικών, των ξένων αλλά και ιερών φιλοξενούμενών τους. Η Τόμικο Ινούι έχει δηλώσει πως «τόσο οι Μικροί Άνθρωποι που πρωταγωνιστούν στο βιβλίο, ο Ρόμπιν και η Άιρις, όσο και το γαλάζιο κύπελλο είναι σύμβολα του καλού μέσα μας, που θέλησα να διαφυλάξω κι εγώ η ίδια ως κάτι όμορφο και πολύτιμο μέσα στον σκληρό πόλεμο».
   Όλοι το γνωρίζουμε ότι τα παιδιά είναι μαχητές της ελευθερίας από τη φύση τους, την αυθόρμητη και ανυπότακτη. Όμως εκτός από τον αέρα της Ελευθερίας για να τα ωθεί και τη γνώση της Ιστορίας για να τα οδηγεί, τα παιδιά χρειάζονται απαραίτητα και τη Μαγεία. Γι’ αυτό τα παιδιά στο βιβλίο αγωνίζονται και διακινδυνεύουν. Θέλουν να σώσουν, να διαφυλάξουν αυτόν τον μαγικό κόσμο απέναντι στην κακία, τη βία και την ισοπέδωση, δηλαδή την έλλειψη φαντασίας – που δυστυχώς συχνά κυριαρχούν στον κόσμο των ενηλίκων.
   Το «Γαλάζιο κύπελλο» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1959, μεταφράστηκε στα γαλλικά το 1975 και ξανά το 1996· με αυτό η συγγραφέας Τόμικο Ινούι (1924-2002) κέρδισε την ιαπωνική υποψηφιότητα για το βραβείο Άντερσεν 1961 (είχε βραβευθεί το 1957 με το ιαπωνικό Mainichi Publication Culture Award). Στα ελληνικά ευτύχησε να μεταφραστεί από τη Ζωρζ Σαρή, η οποία το συνάντησε στη γαλλική του έκδοση όσο ζούσε αυτοεξόριστη στη Γαλλία.

Υπόθεση:

  «Το γαλάζιο κύπελλο» είναι μια μαγική ιστορία σε ιστορικό φόντο. Η οικογένεια Μοριγιάμα έχει αναλάβει να προστατεύει τους Μικρούς Ανθρώπους, τους Μίλκυ, οι οποίοι προέρχονται από το εχθρικό στρατόπεδο, την Αγγλία. Τα παιδιά της οικογένειας είναι αυτά που αναλαμβάνουν να φροντίζουν τους Μικρούς Ανθρώπους. Πρέπει κάθε μέρα να γεμίζουν το γαλάζιο κύπελλο με γάλα. Αλλιώς οι Μικροί άνθρωποι θα πεθάνουν. Φαινομενικά αυτό δε μοιάζει και τόσο δύσκολο. Όταν όμως ξεσπάει ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος τα παιδιά και συγκεκριμένα η μικρή Γιούρικο, δυσκολεύεται να βρει γάλα. Η ίδια πεινάει πολύ. Το γάλα είναι δυσεύρετο και οι ξένοι είναι μισητοί. Κι ενώ ο πατέρας της Γιούρικο φυλακίζεται και ο αδερφός της υποστηρίζει τους πολεμοχαρείς, η μικρή πηγαίνει να ζήσει στην εξοχή. Μακριά από την οικογένειά της για να γλυτώσει από τους βομβαρδισμούς.
   Πρέπει λοιπόν να προσπαθήσει για δύο πράγματα: Να σώσει τον εαυτό της αλλά και τον Μπάρμπο Μίλκυ, την Φαν Μίλκυ, τον Ρόμπιν και την Άιρις, την οικογένεια δηλαδή των Μικρών Ανθρώπων.


Ιδανικό για την τάξη διότι: 

    Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο έχει αποδοθεί εξαιρετικά στην ελληνική γλώσσα μεταδίδοντας το συναίσθημα και τις ψυχολογικές μεταπτώσεις των ηρώων. Είναι μια ιστορία βασισμένη στη φιλία, την πίστη και την εμπιστοσύνη. Συνεπώς, αποτελεί την ιδανική αφορμή για να τεθούν αντίστοιχα ζητήματα στην τάξη. Παράλληλα, μεταφέρει το κλίμα του Β' Παγκοσμίου πολέμου παρουσιάζοντας τις επιδράσεις αλλά και τις αντιθέσεις που έκρυβε σε όλα τα επίπεδα. Η ιστορία, τέλος, συγκινεί και διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον. 

Κριτικές:


 Μία πολύ ευχάριστη έκπληξη μας επεφύλασσαν οι Εκδόσεις Πατάκη με την επανακυκλοφορία αυτού του βιβλίου, το οποίο είχε αποτελέσει, ήδη στα μέσα της δεκαετίας του 1970, προσωπική επιλογή-πρόταση (στις Εκδόσεις Κέδρος τότε) της συγγραφέως Ζωρζ Σαρή, η οποία και το μετέφρασε από τα γαλλικά (1η γαλλική έκδοση το 1975, 2η το 1996). Στην ιαπωνική, ο τίτλος του βιβλίου είναι "Οι μικροί άνθρωποι του σπιτιού κάτω από το δέντρο" και με αυτό η Τόμικο Ινούι (1924-2002) είχε εκπροσωπήσει τη χώρα της στις υποψηφιότητες για το Βραβείο Άντερσεν 1961. Πρόκειται για μία πολύ θελκτική μυθοπλαστική αφήγηση στα όρια της αλληγορίας, μιας και τοποθετείται με σαφήνεια, αλλά και παρρησία εκ μέρους της Γιαπωνέζας συγγραφέως, στην ιστορική περίοδο του Β′ Παγκοσμίου Πολέμου, αφήγηση η οποία, στην ελληνική εκδοχή της, ευτύχησε, αφενός, να αποδοθεί από μία ταλαντούχα και δυναμική συγγραφέα και, αφετέρου, να συνοδευτεί, στην πρόσφατη αυτή επανέκδοση, από μία διακριτική και ευαίσθητη στην ποιητικότητα του κειμένου εικονογράφηση.

   Η Γιαπωνέζα συγγραφέας, η οποία, σε μία συνέντευξή της το 1973, είχε δηλώσει με ανακούφιση ότι ύστερα από αρκετά χρόνια (το βιβλίο εκδόθηκε το 1959) είχε μπορέσει επιτέλους να εκφράσει όσα η ίδια είχε βιώσει στην πατρίδα της στη διάρκεια του πολέμου, δανείστηκε τις φιγούρες των Μικρών Ανθρώπων (των Μίλκυ, που τρέφονται με γάλα από το θαυμαστό γαλάζιο κύπελλο) από το πολύ γνωστό βρετανικό βιβλίο The Borrowers της Mary Norton (1903-1992), το οποίο, όπως πληροφορούμαστε από τον πρόλογο της Μαρίας Τοπάλη, έγινε σειρά για τη βρετανική τηλεόραση και, πρόσφατα, χρησιμοποιήθηκε ως βάση για μία ταινία κινουμένων σχεδίων. Πέρα, ωστόσο, από την αρχική, δανεισμένη ιδέα (η οποία λειτούργησε μάλλον ως ιδεολογικό όχημα), αλλά και πέρα από τα ενδιαφέροντα πραγματολογικά στοιχεία που, οπωσδήποτε, φωτίζουν για μας έναν μακρινό και τόσο διαφορετικό πολιτισμό, εκείνο που κάνει το ανά χείρας βιβλίο να ξεχωρίζει, διότι πραγματικά ξεχωρίζει, είναι η, μέσω αυτού, θαρρετή αντιμετώπιση της σαθρής πολεμικής ρητορείας μιας χώρας που υπήρξε διαπρύσιος, όσο και ανηλεής, σύμμαχος της Ιταλίας του Μουσολίνι και, κυρίως, της Γερμανίας του Χίτλερ. Με σοφούς, λεπτούς και, ταυτόχρονα, σίγουρους χειρισμούς, η Ινούι ενσπείρει στο πλαίσιο της οικογένειας Μοριγιάμα, η οποία, παράλληλα, έχει επιφορτιστεί με τη φροντίδα των Μικρών Ανθρώπων, το στοιχείο της αμφισβήτησης της ως άνω ρητορείας, με αποτέλεσμα κάποια μέλη της να βρεθούν, την κρίσιμη στιγμή, σε αντίπαλες θέσεις. Βέβαια, η γνήσια ποιητική διάθεση της συγγραφέως, τόσο απέναντι στην ομορφιά της φύσης (της υπαίθρου) και των πλασμάτων της, όσο και απέναντι στην ιαπωνική λαϊκή παράδοση (απολαυστική από κάθε άποψη είναι η «δαιμονική» ανθρωπόμορφη παρουσία του μικρούλη Αμανέ – Ζακού), απαλύνει δραστικά το βάρβαρο κλίμα των κακουχιών και των βομβαρδισμών, που κατατρύχουν τους (μικρούς και μεγάλους) πρωταγωνιστές. Ωστόσο, η τελευταία γεύση του βιβλίου είναι μάλλον πικρή: πόσοι «πραγματικοί» άνθρωποι είναι στ' αλήθεια ικανοί να φροντίσουν αποτελεσματικά τους «φανταστικούς» Μικρούς Ανθρώπους, ώστε αυτοί οι τελευταίοι, τόσο μικροσκοπικοί και εξαρτημένοι και, την ίδια στιγμή, τόσο ολιγαρκείς, να μπορούν να συνεχίσουν απρόσκοπτα την απολύτως απλή και φυσιολογική ζωή τους;



    Ενα βιβλίο, ωστόσο, αξίζει να διασωθεί από την αφάνεια: Ο τίτλος του στα ελληνικά είναι «Το Γαλάζιο Κύπελλο» (Κέδρος, 1974, μετάφραση από τα γαλλικά: Ζωρζ Σαρρή), ενώ στην πρωτότυπη γλώσσα, τα γιαπωνέζικα, λεγόταν «Οι Μικροί Ανθρωποι του Σπιτιού κάτω από το Δέντρο». Κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1959, μεταφράστηκε στα γαλλικά το 1975 και ξανά το 1996· με αυτό η συγγραφέας Tomiko Inui (1924 - 2002) κέρδισε την ιαπωνική υποψηφιότητα για το βραβείο Αντερσεν 1961 (είχε βραβευθεί το 1957 με το ιαπωνικό Mainichi Publication Culture Αward).

    Απευθύνεται σε παιδιά 10 ετών και άνω, ενώ «ακούγεται» ευχάριστα και από μικρότερα παιδιά που έχουν εθιστεί σε μακρύτερες αφηγήσεις (εξίσου αν όχι και περισσότερο καλοπερνάει ο αφηγητής...). Πρόκειται για φανταστική αφήγηση σε ιστορικό καμβά, την Ιαπωνία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μια γιαπωνέζικη οικογένεια αναλαμβάνει, στα χρόνια του πολέμου, να κρύψει και να φροντίσει μία βρετανικής καταγωγής οικογένεια «Μικρών Ανθρώπων», που ο καθένας τους χωράει στην παλάμη του χεριού μας. Γραμμένο ως παιδαγωγικά αντιπολεμικό μυθιστόρημα, το βιβλίο φιλοξενεί πολλαπλά περιεχόμενα που επιτρέπουν αντίστοιχες αναγνώσεις, πέραν της συγκυρίας. Η συγγραφέας δανείζεται φιγούρες ενός βρετανικού αφηγήματος, τους Μικρούς Ανθρώπους του «The Borrowers» της διάσημης Mary Norton (1903 - 1992), που έγινε σειρά για τη βρετανική τηλεόραση και ταινία του Χόλιγουντ. Ετσι, ένα ιαπωνικό λογοτέχνημα προσλαμβάνει και μεταδίδει φιγούρες ενός δημοφιλούς έργου της δυτικής κουλτούρας, ενώ οι μικροί Ιάπωνες γίνονται υπερασπιστές των αδύναμων, διαφορετικών, αλλοδαπών αλλά και ιερών φιλοξενουμένων τους.

Η μαγεία της καθημερινότητας

   Στην πορεία, οι μικροσκοπικοί Βρετανοί θα βρεθούν στο ίδιο «στρατόπεδο» με τα υπό εξαφάνιση αγρίμια του ζωολογικού κήπου του Τόκιο, των λευκών περιστεριών με τους γνωστούς φιλειρηνικούς συμβολισμούς, και θα συναντηθούν με τον Αμανέ-Ζακού, το «ομόλογό» τους μικρό ξωτικό της ιαπωνικής παράδοσης. Το «Γαλάζιο Κύπελλο» θεωρήθηκε ότι εισήγαγε στην Ιαπωνία τη «μαγεία της καθημερινότητας», ένα γοητευτικό μοτίβο στην παγκόσμια σύγχρονη τέχνη. Πρόκειται, πέρα από το προφανές αντιπολεμικό μήνυμα -που θα αργήσει πολύ να χάσει την επικαιρότητά του…- για ένα μικρό αφηγηματικό αριστούργημα. Οι χαρακτήρες είναι πλήρεις, αληθινοί, αντιφατικοί, η πραγματικότητα με την οποία αναμετρούνται γοητευτική αλλά και δύσβατη· υπάρχει φαντασία αλλά όχι ψέμα, παραμύθι αλλά όχι απλουστεύσεις. Τα παιδιά παραμένουν παιδιά χωρίς να παιδιαρίζουν αφύσικα: ζουν γοητευτικές περιπέτειες αλλά αναλαμβάνουν και ευθύνες. Βλέπουν θαύματα που παραμένουν ερμητικά για τους μεγάλους, καλούνται όμως να επιλύσουν διλήμματα, καμιά φορά σκληρά. Επιβιώνουν δυναμώνοντας, με κέρδη και απώλειες. Στον χρονικό ορίζοντα των παιδιών, οι πολιτισμοί επικοινωνούν, όχι όμως αβίαστα, οι παραδόσεις μπολιάζουν η μία την άλλη, στο τέλος το καλό ανταμείβεται και ανοίγει η προοπτική στο μέλλον αλλά δεν λείπουν και τα αθώα θύματα, δεν αποφεύγεται η μοναξιά του αποχωρισμού.
    Αν το «Γαλάζιο Κύπελλο» ανήκει στα πρώτα εδέσματα που πιστοποίησαν πόσο εύγευστη είναι η ιαπωνο-δυτική χημεία, δεν έμελλε να είναι και το τελευταίο: στην ίδια παράδοση εγγράφεται ο γνωστός και στην Ελλάδα μεγαλοφυής καρτουνίστας Μιγιαζάκι. Οπως οι ταινίες του, έτσι και το -πολύ απλούστερο στη σύλληψη και στην εκτέλεση- βιβλιαράκι της Tomiko Inui αξίζει να διαβάζεται σήμερα, στο σπίτι αλλά και στα σχολεία· μάλιστα σήμερα ίσως περισσότερο από άλλοτε….




Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...