Τρίτη, 26 Αυγούστου 2014

"Και οι τοίχοι έχουν αυτιά"

από πού προήλθε η φράση;

    Από τα αρχαιότατα χρόνια έως τον μεσαίωνα, η άμυνα μιας χώρας εναντίον επιδρομέων ήταν, κατά κύριο λόγο, τα τείχη που την κύκλωναν. Τα τελευταία χτίζονταν συνήθως με τη συμβολή σκλάβων ή αιχμαλώτων μαχών. Οι μηχανικοί, όμως, ανήκαν απαραίτητα στο στενό περιβάλλον του άρχοντα ή του βασιλιά που κυβερνούσε. Τέτοιοι μηχανικοί ήταν ο Αθηναίος ο Αριστόβουλος, ο οποίος συμμετείχε στην κατασκευή των τειχών του Πειραιά, ο Λαύσακος και ο Ναρσής. 

    Ο Ναρσής υπηρετούσε κοντά στον Λέοντα τον Σγουρό κι όταν εκείνος, κυνηγημένος από τους Φράγκους κλείστηκε στην Ακροκόρινθο, ο Ναρσής τού πρότεινε ένα σχέδιο φρουρίου, το οποίο έγινε αμέσως δεκτό. Το χτίσιμό του κράτησε έναν ολόκληρο χρόνο κι όταν πια τελείωσε αποδείχθηκε πράγματι απόρθητο. Στα τείχη μάλιστα του φρουρίου ο Ναρσής έκανε μια καινοτομία εκπληκτική για την εποχή του. Σε ορισμένα σημεία τοποθέτησε μυστικούς σωλήνες από κεραμόχωμα που, χωρίς να είναι εμφανείς, έφταναν ως τα υπόγεια της κατασκευής τα οποία χρησιμοποιούνταν ως φυλακές. Όταν κάποιος, λοιπόν, βρισκόταν στις επάλξεις του πύργου μπορούσε να ακούσει μέσα από τους σωλήνες όσα λέγονταν από τους αιχμαλώτους που ήταν κλεισμένοι στις φυλακές. Ήταν τα λεγόμενα "ωτία".
     Υπάρχουν δυο εκδοχές για τον τρόπο με τον οποίο αυτή η φράση έμεινε παροιμιώδης. 
Εκδοχή πρώτη: Σε ένα από τα μουσικά απογευματινά που οργάνωνε η βασίλισσα Αμαλία, σύζυγος του Όθωνα, έπαιξε πιάνο και τραγούδησε η ανιψιά του Κωλέττη, που είχε σπουδάσει στην Ευρώπη. Ολοκληρώνοντας, λοιπόν, το τραγούδι με τη φράση "έχουνε και οι τοίχοι αυτιά", οι αντιοθωνικοί βρήκαν την ευκαιρία να διαδώσουν τη φράση σαν σύνθημα, υπονοώντας να φυλάγονται από τους κατασκόπους των Βαυάρων.
Εκδοχή δεύτερη: Ο Βύζας, ο οποίος έχτισε το Βυζάντιο, ανήγειρε τείχη με μια αξιοθαύμαστη ιδιότητα. Αν κάποτε μια σάλπιγγα ή φωνή ανθρώπου ή κραυγή ζώου ακουγόταν, αμέσως ο ήχος μεταβιβαζόταν στον επόμενο πύργο κι από εκεί στον επόμενο και ούτω καθεξής. Ο ένας από τους εφτά πύργους, με την ονομασία Ηρακλής, μπορούσε να κάνει ακουστά τα μυστικά των εχθρών που ήταν έξω από τα τείχη στους πολιορκούμενους.

   Την παραπάνω φράση βρίσκουμε και στην όπερα του Μπετόβεν "Φιντέλιο". Εκεί, υπάρχει το τραγούδι των φυλακισμένων που τελειώνει με τη φράση " Έχουν και οι τοίχοι αυτιά".

Πηγή : Νατσούλης Τ. , (1995), Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις, Αθήνα: Σμυρνιωτάκης
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...