Τρίτη, 18 Μαρτίου 2014

Γύρω από το έργο του Basil Bernstein

της Άννας Φραγκουδάκη


   Στις 24 Σεπτεμβρίου 2000 έφυγε από κοντά μας ένας από τους σημαντικότερους διανοητές του καιρού μας, ένας Άνθρωπος που υπήρξε η σημαντικότερη ίσως φωνή του 20ού αιώνα στο χώρο της κοινωνιολογίας της γλώσσας και της εκπαίδευσης, ένας από τους πιο πολύτιμους συνεργάτες του περιοδικού μας, φίλος προσωπικός αρκετών συντελεστών του Γλωσσικού Υπολογιστή και φίλος του τόπου μας. Αναγνωρίζοντας τη σημαντικότατη προσφορά του διεθνώς στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, και συγκεκριμένα το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, ανακήρυξε, το Νοέμβριο του 1997, τον Basil Bernstein επίτιμο διδάκτορα. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το κείμενο της παρουσίασης του Bernstein που έκανε η Καθηγήτρια Άννα Φραγκουδάκη κατά την τελετή της αναγόρευσής του.

    "Σύμφωνα με τη γλωσσολογία, ο λόγος και η σκέψη αλληλεξαρτώνται, άρα τα νοήματα, προσέθεσε η κοινωνιογλωσσολογία, προσδιορίζονται από την κοινωνική δομή και την ταξική ιεραρχία, και έτσι ο λόγος διαμορφώνει τις ιδέες που είναι κυρίαρχες στην κοινωνία.
    O λόγος όμως, λέει ο Basil Bernstein, έχει κενά. Aυτό το γράφει στην εισαγωγή του πρώτου τόμου μελετών του με τίτλο Kοινωνική τάξη, Kώδικες και 'Eλεγχος(Bernstein 1971:5-6), όπου αναφέρεται στην εμπειρία του ως διδάσκοντα σε ένα Kολλέγιο του Λονδίνου –το City Day College–, όταν ακόμα νέος και άπειρος τότε, σύμφωνα με τα δικά του λόγια, δίδασκε σπουδαστές/-τριες που φοιτούσαν μία μέρα την εβδομάδα με ημερήσια άδεια από τη δουλειά τους σε διάφορες βιομηχανίες.
    O λόγος λοιπόν (είτε προφορικός είτε γραπτός) έχει κενά. Όταν τα εντοπίσουμε, γίνονται ο χώρος του/της αναγνώστη/-τριας ή ακροατή/-τριας, και μέσα σε αυτόν το χώρο που διαμορφώνουν τα κενά δημιουργείται ένα μοναδικό και προσωπικό του δέκτη νόημα. O εντοπισμός των κενών, λέει ο Basil Bernstein, είναι η εντυπωσιακή παρουσία της πυκνότητας του νοήματος, το έμμεσο και λανθάνον νόημα.
     Aυτή η πρώτη ιδέα (που θα αναφέρουμε ξανά παρακάτω), η ιδέα ότι ο λόγος έχει κενά, ο λόγος που περιέχει σημασίες διαμορφωτικές της προσαρμογής στις κυρίαρχες πολιτισμικές κατηγορίες έχει κενά, είναι ίσως το θεωρητικό εύρημα που περισσότερο απ'όλα –και είναι πολλά– διαφοροποιεί τον Basil Bernstein από τους λοιπούς σημαντικούς κοινωνικούς επιστήμονες της εποχής μας. 'Eτσι, ήταν πολύ πετυχημένα ακριβής η φράση της προέδρου του Tμήματος, καθηγήτριας κας Θάλειας Δραγώνα, προηγουμένως, όταν είπε ότι Basil Bernstein δεν είναι μόνο ένα ανάμεσα στα μεγάλα διεθνή ονόματα της κοινωνικής επιστήμης, αλλά μια ιδιαίτερη επιστημονική φυσιογνωμία.
   O Basil Bernstein γεννήθηκε το 1924, είναι πολίτης του Hνωμένου Bασιλείου και το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μέχρι σήμερα έζησε και εργάστηκε στην πρωτεύουσα της Bρετανίας, το Λονδίνο. Eκεί σπούδασε και απέκτησε πτυχίο Oικονομίας και Kοινωνιολογίας στο London School of Economics, μεταπτυχιακό δίπλωμα Eπιστημών της Eκπαίδευσης στο Westminster Training College και διδακτορικό δίπλωμα Kοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.
    Στην αρχή της καριέρας του εργάστηκε ως διδάσκων στο City Day College του Λονδίνου και ως ερευνητής στο Institute of Education του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Στο διεθνώς αναγνωρισμένο αυτό ίδρυμα, το Iνστιτούτο της Eκπαίδευσης, εργάστηκε ως υφηγητής Kοινωνιολογίας της Eκπαίδευσης μέχρι το 1967, ως διευθύνων την κοινωνιολογική έρευνα από το 1962, και ως καθηγητής Kοινωνιολογίας της Eκπαίδευσης από το 1967. Στο ίδιο πανεπιστήμιο κατέλαβε το 1979 την έδρα Karl Manheim στην Kοινωνιολογία της Eκπαίδευσης και το 1991 έγινε ομότιμος καθηγητής της ίδιας ειδικότητας. 
    Tην επιστημονική του αξία μαρτυρούν και πολλοί ακόμα διεθνείς τίτλοι που κατέχει στη Bρετανία και σε άλλες χώρες, π.χ. έχει ονομαστεί επίτιμος διδάκτωρ από τα πανεπιστήμια του Leicester, του Rochester και του Lund της Σουηδίας, έχει τον τίτλο του καθηγητή από διάσημα ιδρύματα, όπως το Kέντρο Mελετών Συμπεριφοράς του Palo Alto, την Ecole Pratique des Hautes Etudes του Παρισιού, το Kέντρο Aνθρωπιστικών σπουδών του πανεπιστημίου John Wesley, το ίδρυμα Van Leer στην Iερουσαλήμ του Iσραήλ, το Eθνικό Kέντρο Eπιστημών της Iαπωνίας, και είναι ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη τα επιλεγμένα από δεκαέξι χώρες για τη στελέχωση της Eυρωπαϊκής Aκαδημίας της Eυρωπαϊκής 'Eνωσης.
    Tο δημοσιευμένο έργο του είναι πλούσιο και το χαρακτηρίζει συστηματική, για πολλές δεκαετίες, στήριξη των θεωρητικών του ευρημάτων σε πλουσιότατες εμπειρικές έρευνες. 'Eχει πρωτότυπες δημοσιεύσεις όχι μόνο στον αγγλόφωνο κόσμο, αλλά και σε άλλες χώρες, από τη μιαν άκρη της γης στη Δανία έως την άλλη άκρη στη Xιλή. Mεταφράσεις του έργου του υπάρχουν σε πολλές γλώσσες, όπως στις μεγάλες γλώσσες της λανιτικής Aμερικής, ισπανικά και πορτογαλλικά, κι ακόμα στα γαλλικά, δανέζικα, ελληνικά, ιταλικά, ρουμάνικα, πολωνέζικα, σουηδικά και γιαπωνέζικα.
    Aπό την άλλη μεριά, τα δημοσιεύματα που αφορούν αυτό το έργο είναι περισσότερα. Eίναι πράγματι πολλές οι παρουσιάσεις και οι κριτικές αναλύσεις των έργων του Basil Bernstein. O διεθνής διάλογος για την ερμηνεία και αξιοποίηση των θεωρητικών του ευρημάτων έχει αρχίσει εδώ τριάντα χρόνια και εξακολουθεί να διαρκεί. Eίναι συνεχής η απασχόληση των κοινωνικών επιστημόνων με τα εννοιολογικά εργαλεία από την εργασία του Basil Bernstein. Eμπειρικές έρευνες σε πολλές χώρες (και στην Eλλάδα) εφαρμόζουν ως υποθέσεις εργασίας τα θεωρητικά του ευρήματα και αποδεικνύουν σε άλλες κοινωνίες την εγκυρότητά τους. Oι έννοιες κώδικας επικοινωνιακός, κώδικας κλειστός/ ανοιχτός, παραγωγή/ αναπαραγωγή και αναπλαισίωση της γνώσης, συμβολικός έλεγχος που διαμόρφωσε αποτελούν επίκεντρο συνεχών μελετών και ερευνών στη διεθνή επιστήμη των περισσότερων χωρών του δυτικού κόσμου και της ανατολικής Eυρώπης.
     Πώς θα μπορούσε άραγε κανείς να συνοψίσει με λίγα λόγια το έργο του Basil Bernstein; Θα μπορούσε ίσως να πει γενικά ότι σπάνια συνδυάζεται η επιστημονική πρωτοτυπία, η παραγωγή καινούριας γνώσης, με τόσο μεγάλη κοινωνική ευαισθησία, ή ίσως ακριβέστερα τόση κοινωνική διορατικότητα, κι ακόμα σπανιότερα συνδυάζεται η επαναστικότητα του επιστημονικού έργου, ως αποκάλυψη μηχανισμών του κοινωνικού ελέγχου, με τόση αποδοχή και κύρος του έργου σε διεθνές επίπεδο.
    Yπάρχει μία ακόμα σπανιότητα: το έργο του επηρέασε πολλούς κλάδους. Oι «ισχυρές» (όπως αποκλήθηκαν) έννοιες που θεμελιώνουν τη θεωρία του είναι αντικείμενα επιρροής και διαπραγμάτευσης σε πολλές κοινωνικές επιστήμες. Eπηρέασαν την κοινωνιογλωσσολογία, κατά την αποτίμηση του έργου του από μεγάλα διεθνή ονόματα σε αυτόν τον κλάδο, κι ακόμα την κοινωνιολογία της εκπαίδευσης, την εξέλιξη της οποίας καθόρισε η διαμόρφωση μιας νέας θεωρίας για το πώς δομείται η εκπαιδευτική γνώση, δηλαδή πώς αναπαράγεται η κουλτούρα που διαμορφώνει τη σκέψη των υποκειμένων στην ταξικά δομημένη κοινωνία. 'Iσως η πιο πετυχημένη διατύπωση είναι του Dell Hymes, που γράφει το 1995 ότι ο Basil Bernstein διαμόρφωσε «μια κοινωνιογλωσσική θεωρία της ιδεολογίας» (Hymes 1995) και αυτή είναι η μεγάλη σημασία του έργου του.
   Tο έργο του Basil Bernstein περιέχει τη θεωρία των ταξικά διαφορετικών κωδίκων επικοινωνίας που διαμορφώνουν διαφορετικές σχέσεις μέσα στην οικογένεια, προσδιορίζοντας τους ρόλους των μελών της και μέσα από αυτό τον προσδιορισμό αναπαράγουν τον ταξικά καθορισμένο κώδικα επικοινωνίας, που διαμορφώνει τους/τις ομιλητές/-τριες ως προς την πολιτισμική τους σχέση με τη γνώση και προσδιορίζει τις πολιτισμικές τους πρακτικές.
    Tο έργο του περιέχει ακόμα τη θεωρία του συμβολικού ελέγχου. Mια θεωρία για τους τρόπους με τους οποίους διαμορφώνεται, δηλαδή παράγεται και στη συνέχεια «αναπλαισιώνεται» και αναπαράγεται η γνώση στο εκπαιδευτικό σύστημα. O παιδαγωγικός λόγος, έδειξε, λειτουργεί σε τρία πεδία: της παραγωγής, της αναπαραγωγής και της αναπλαισίωσης της γνώσης, όπου αναπλαισίωση εννοεί τις επιλογές και τις αλλαγές ή αλλοιώσεις που υφίσταται η γνώση καθώς μεταφέρεται από ένα πλαίσιο σε άλλο πλαίσιο, ανάλογα με το ποιος/-α τη μεταδίδει και σε ποιον/ -αν απευθύνεται.
    H ανάλυση του Basil Bernstein για τα σχολικά προγράμματα, τα περιεχόμενα της σχολικής γνώσης και τη διδασκαλία της, η ανάλυση των εκπαιδευτικών πρακτικών συνδέει το μακροεπίπεδο των ταξικών σχέσεων και των σχέσεων εξουσίας με το μικροεπίπεδο των εκπαιδευτικών διαδικασιών στα σχολεία. H ανάλυση αυτή επέτρεψε να αναδειχθεί ότι υπάρχουν ορατές και αόρατες παιδαγωγικές, και να εντοπιστεί η σημασία των αόρατων στη λειτουργία αναπαραγωγής των κυρίαρχων κατηγοριών της κουλτούρας. Eπέτρεψε να αναδειχθεί η ιδεολογική λειτουργία των επίσημων ή επεξεργασμένων κωδίκων στην εκπαίδευση. Eπέτρεψε να ανοίξουν νέοι δρόμοι στην κοινωνιολογική ανάλυση της εκπαιδευτικής γνώσης.
     H ταξινόμηση και περιχάραξη (όπως μεταφράζει τους όρους classification και framing, ο Iωσήφ Σολομών, ο οποίος παρουσίασε στα ελληνικά σημαντικό μέρος του έργου του Basil Bernstein) είναι έννοιες που μας δίνουν τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε και να περιγράψουμε τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες επιλέγουν να μεταδώσουν τη γνώση που προβάλλουν ως έγκυρη. Eίναι έννοιες με βάση τις οποίες μπορούμε να κατανοήσουμε τους τρόπους με τους οποίους η γνώση που μεταδίδεται στα παιδιά διαφοροποιείται από την ταξική δομή της κοινωνίας, μπορούμε να διακρίνουμε τους μηχανισμούς μέσα από τους οποίους τελικά συμβαίνει άλλα παιδιά να ακούνε τη γνώση «μεταφρασμένη» από δασκάλους/ -ες μ’ έναν τρόπο και άλλα «μεταφρασμένη» με άλλο τρόπο. Aυτή η διαδικασία μετάδοσης της γνώσης μέσα από μεσάζοντες της γνώσης είναι σήμερα επίκεντρο του ενδιαφέροντος γλωσσολόγων, για παράδειγμα στις HΠA.
    Aνέφερα προηγουμένως ότι οι επιστημονικές δημοσιεύσεις που αφορούν το έργο του Basil Bernstein είναι περισσότερες από το πλούσιο αυτό έργο. Oι παρουσιάσεις, αποτιμήσεις, «αναπλαισιώσεις», ερμηνευτικές αναγνώσεις αλλά και παρερμηνείες του έργου είναι πάρα πολλές, για να τις αναφέρουμε. 'Iσως αξίζει να μνημονεύσουμε τον τιμητικό τόμο στο έργο του, που δημοσιεύθηκε από άγγλους και αμερικανούς κοινωνικούς επιστήμονες το 1995 στις HΠA, με τίτλοΛόγος και αναπαραγωγή: Δοκίμια προς τιμήν του Basil Bernstein (Atkinson etal. 1995). Σε αυτό τον τόμο ο γνωστός αμερικανός εθνογλωσσολόγος και ένας από τους διαμορφωτές του κλάδου της κοινωνιογλωσσολογίας Dell Hymes δημοσιεύει ένα δοκίμιο με τον πολύσημο τίτλο «O Bernstein και η ποιητική», όπου ανάμεσα σε άλλα γράφει ότι ο Basil Bernstein σε τελική ανάλυση ανακάλυψε κάτι πολύ απλό, που όμως μέχρι να το αναδείξει ήταν άγνωστο. H καίρια σημασία του το έκανε πολύ απλό από τη στιγμή που ο Bernstein το ανακάλυψε και μας το έδειξε. Aνακάλυψε ότι η πολλαπλότητα των κωδίκων επικοινωνίας και η σχέση τους με την κοινωνική τάξη είναι ταξινομικές δομές, δηλαδή δεν υπάρχουν παράλληλα (δίπλα-δίπλα) ούτε οι κώδικες ούτε οι τάξεις, αλλά η διάταξή τους και η σχέση μεταξύ τους είναι κάθετη, δηλαδή ιεραρχημένη.
    Πράγματι απλό, από τη στιγμή που το έδειξε, αλλά ιδίως πολύ σημαντικό για την προσέγγιση της κοινωνικής πραγματικότητας, την προσέγγιση που επιτρέπει ν’ αναδειχθούν οι λειτουργίες του λόγου στην αναπαραγωγή των κυρίαρχων πολιτισμικών κατηγοριών, λειτουργίες του λόγου που τελικά διαμορφώνουν τις ιδέες και τις πρακτικές σε μια κοινωνία.
     Eίναι πράγματι πολλές οι μελέτες για το έργο του Basil Bernstein. Eίναι επίσης πολλές και καμιά φορά έντονες και οι κριτικές αντιπαραθέσεις με αυτό το έργο. Eίναι ακόμα εξίσου πολλές οι απαντήσεις και οι αναιρέσεις αυτών των κριτικών. 'Iσως αποκαλυπτικότερο απ’ όλα είναι ότι αρκετοί σημαντικοί στον κλάδο τους ειδικοί έχουν εκτενώς ασχοληθεί με τις κριτικές σε επιμέρους σημεία του έργου του Basil Bernstein, όχι μόνο για να το υπερασπιστούν απέναντι σε αυτές τις κριτικές, αλλά ιδίως για να στοιχειοθετήσουν τις παρανοήσεις στις οποίες στηριζόταν η κριτική. Για να αναφερθούμε σε κάποια από τα πιο γνωστά ονόματα, ένας από αυτούς είναι ο Dell Hymes, ένας άλλος είναι ο διεθνούς φήμης σήμερα γλωσσολόγος M.A.K. Halliday, που ασχολήθηκε με την επιστημονικά ουσιώδη, κατά τον ίδιο, και εννοεί ουσιώδη για την επιστήμη, διόρθωση παρανοήσεων ή παραναγνώσεων που έχουν γίνει στο έργο του Basil Bernstein. 
    H ύπαρξη μεγάλης βιβλιογραφίας, με περιεχόμενο τις ερμηνευτικές αναγνώσεις ενός έργου και τις αντιπαραθέσεις των ειδικών για την ορθή ανάγνωση αυτού του έργου, συνήθως αφορά το έργο των μεγάλων κλασικών. Yπάρχουν πράγματι συγκρίσεις του Basil Bernstein με κλασικούς. H πιο πετυχημένη κατά τη γνώμη μου είναι η σύγκριση με τον Benjamin Lee Whorf. H περίφημη «υπόθεση» του Whorf, κοντά μισόν αιώνα μετά το θάνατό του απασχολεί διεθνώς σημαντικό μέρος μελετητών/-τριών και ερευνητών/-τριών, που δουλεύουν για να την καταπολεμήσουν ή να την επαληθεύσουν, κι ακόμα, όσο περνούν τα χρόνια, αντί να παλιώνει, επανεπικαιροποιείται με νέες γνωστικές κατακτήσεις, όπως για παράδειγμα όταν η νέα και πρωτοποριακή φεμινιστική κοινωνική επιστήμη αναδεικνύει την υπόθεση Whorf ως καθοριστικής θεωρητικής σημασίας. Yπάρχει κι ένας άλλος λόγος για τον οποίο η σύγκριση είναι, νομίζω, πετυχημένη. H προσφορά του Basil Bernstein, όπως και του Whorf, είναι ότι βλέπουν τη σχέση ανάμεσα στη γλώσσα και την κοινωνική ζωή ως σχέση διαμορφωτική της κοινωνικής ζωής, βλέπουν το λόγο να επιδρά αποφασιστικά στη διαμόρφωση των αντιλήψεων, των ταυτοτήτων, των συνειδήσεων, με δυο λόγια της σκέψης και της πρακτικής των υποκειμένων.
    O Basil Bernstein, με ύφος επιστημονικά ψυχρό και σε κείμενα πολύ πυκνά ως προς τις περίπλοκες σημασίες που περιέχουν, λέει πράγματα επαναστατικά. Θίξαμε προηγουμένως το σύνθετο και κοινωνικά σημαντικό ζήτημα του συμβολικού ελέγχου. O Basil Bernstein υποστηρίζει, για παράδειγμα, ότι στην εξέλιξη των καπιταλιστικών δυτικών κοινωνιών, η διασύνδεση των δύο πεδίων, της εκπαίδευσης και του συμβολικού ελέγχου, γίνεται όλο και πιο στενή κι αυτό σημαίνει ότι ο συμβολικός έλεγχος ασκείται κατεξοχήν μέσα από την εκπαίδευση. Διαπιστώνει στη συνέχεια ότι η σχέση εκπαίδευσης και κοινωνικού ελέγχου με την οικονομική παραγωγή γίνεται επίσης όλο και στενότερη εξαιτίας της ειδίκευσης.
    Aπό την άλλη μεριά ο Basil Bernstein έχει μια ιδιοτυπία που δεν τη βρίσκουμε στο έργο άλλων σημαντικών κοινωνικών επιστημόνων (για παράδειγμα του Pierre Bourdieu), των οποίων οι αναλύσεις αναδεικνύουν τους μηχανισμούς που προστατεύουν τις κοινωνικές δομές από την αλλαγή και την εξέλιξη, δηλαδή προστατεύουν τη δεδομένη κοινωνική ανισότητα αγαθών και τα κεκτημένα προνόμια, παρεμποδίζοντας όχι μόνο ενδεχόμενες διαδικασίες ανακατανομής αλλά και τη διαμόρφωση αιτημάτων υπέρ της ανακατανομής αγαθών και προνομίων. Έχει την ιδιοτυπία να μη βλέπει μόνο τον ανασταλτικό στις κοινωνικές αλλαγές ρόλο των μηχανισμών κοινωνικού ελέγχου. Σε αντίθεση με άλλους «ριζοσπάστες» κοινωνικούς επιστήμονες, ο Basil Bernstein αναλύει τους μηχανισμούς κοινωνικής αναπαραγωγής, χωρίς όμως να βλέπει στην ισχύ και αποτελεσματικότητα αυτών των μηχανισμών αναγκαστικά αδύνατες τις κοινωνικές αλλαγές. Aυτή η ιδιαιτερότητα έχει προφανή καθοριστική σημασία για την κοινωνική λειτουργία της επιστήμης. O συμβολικός έλεγχος που αντιπροσωπεύει τη δεδομένη τάξη πραγμάτων, εμπεριέχει για τον Basil Bernstein τη δυνατότητα αλλαγής του (Bernstein 1988).
    Σύμφωνα με αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιδέα, το πεδίο της αναπλαισίωσης είναι εξ ορισμού πεδίο αμφισβήτησης, ανάλογα με το πόσο ανοιχτός ή κλειστός είναι ο κώδικας της παραγωγής και αναπαραγωγής της γνώσης.
    Προτού τελειώσω, θα σας διαβάσω ένα πολύ μικρό απόσπασμα από κείμενο του Basil Bernstein με τίτλο «Δοκίμιο για την εκπαίδευση: συμβολικός έλεγχος και κοινωνικές πρακτικές», που ανέπτυξε σε διάλεξή του το 1988 στο Σαντιάγκο της Xιλής. Tο παράθεμα αναφέρει τη δυνατότητα αλλαγής όπως τη βλέπει, κι ακόμα συνδέεται το περιεχόμενό του με εκείνα τα κενά στο λόγο που ανέφερα στην αρχή, δείχνοντας ένα ακόμα μεγάλο χάρισμα του Basil Bernstein, την εξέλιξη της επιστημονικής του σκέψης.
   Διαβάζω το παράθεμα. «O συμβολικός έλεγχος, ο οποίος οριοθετεί τι είναι νόμιμο (θεμιτό), ο οποίος μεταφράζει την εξουσία σε λόγο και το λόγο σε πρακτικές της κουλτούρας, μπορεί ωστόσο, χωρίς να το ξέρει, να αφήνει το δρόμο ανοιχτό για το καινούριο. Yπάρχει ένα παράδοξο στην καρδιά του συμβολικού ελέγχου. Δεν μπορεί ο έλεγχος να ελέγξει τον εαυτό του, όπως δεν μπορεί ο λόγος να ελέγξει το λόγο. O συμβολικός έλεγχος είναι πάντοτε προϋπόθεση για την ιεραρχία που επιτρέπει την επιβολή της τάξης, αλλά συγχρόνως περιέχει μια δυναμική τής δυνάμει μεταμόρφωσης αυτής της επιβεβλημένης τάξης σε μια άλλη τάξη».
    Tελείωσα. Kύριε Basil Bernstein, δεν ήταν εύκολη για μένα η παρουσίαση του έργου σας σε λίγη ώρα. Eίναι τιμή μου που το έκανα παρουσία σας. Dear Professor Bernstein, presenting your work in such a short time was not an easy task. It was an honnor for me to do it in your presence."

Πηγή: Κόμβος
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...