Δευτέρα, 24 Φεβρουαρίου 2014

Ω καιροί, ω ήθη!

O tempora, o mores!


    Αρκετοί από μας έχουμε ακούσει τουλάχιστον μια φορά αυτή τη φράση. Γνωρίζουμε όμως τις ιστορικές συνθήκες κατά τις οποίες ειπώθηκε;
     Βρισκόμαστε στο έτος 63 π.Χ. 1 και η Ρώμη βρίσκεται σε αναταραχή. Ο Λεύκιος Σέργιος Κατιλίνας, πατρίκιος στην καταγωγή, αποτυγχάνει για δεύτερη φορά να εκλεγεί στο αξίωμα του υπάτου. Οι φιλοδοξίες του όμως και το πάθος του για μεταρρυθμίσεις τον οδηγούν στο να εξυφάνει μια συνωμοσία προκειμένου να καταλάβει την εξουσία, επιδιώκοντας την ανατροπή του πολιτεύματος 2. Κάτι που δεν πρόκειται να επιτρέψει όμως να συμβεί σε καμμία περίπτωση ο ύπατος που έχει εκλεγεί για το έτος, ο καταγόμενος από την τάξη των ιππέων Μάρκος Τύλλιος Κικέρων. Στόχος του είναι να ξεμπροστιάσει τη συνωμοσία και να συντρίψει τους συνωμότες.
   Το σχέδιο του Κατιλίνα προβλέπει να συγκεντρώσει ο συνεργάτης του εκατόνταρχος Μάνλιος στρατό στην Ετρουρία, ενώ ο ίδιος με τους συνεργούς του θα δολοφονήσουν μεγάλο αριθμό συγκλητικών (μεταξύ αυτών και τον Κικέρωνα) και θα προκαλέσουν εμπρησμούς σε διάφορα σημεία της Ρώμης. Μέσα στην αναταραχή το σύνολο των συνωμοτών θα ενωθεί και ο Κατιλίνας θα καταλάβει την εξουσία. Όλα θα ξεκινούσαν το ξημέρωμα της 7ης Νοεμβρίου με τη δολοφονία του υπάτου, όμως κάτι δεν θα πάει καλά.
    Ο Κικέρων ενημερώνεται για την απόπειρα εναντίον του από την ερωμένη ενός εκ των συνωμοτών και είναι έτοιμος. Έτσι λοιπόν, όταν δύο από τους συνεργάτες του Κατιλίνα έρχονται στο σπίτι του για να τον επισκεφτούν νωρίς το πρωί κατά το ρωμαϊκό έθιμο, εκείνος αρνείται να τους δεχτεί και βάζει τους φρουρούς του να τους διώξουν. Η επόμενη ενέργεια του πολυμήχανου υπάτου είναι να συγκαλέσει το επόμενο πρωί τη σύγκλητο (συμπεριλαμβανομένου του Κατιλίνα) στον ναό του Στάτορος Διός. Εκεί θα αποκαλύψει την συνωμοσία, εκφωνώντας τον περίφημο 1ο του λόγο κατά Κατιλίνα 3, 4. Σε αυτόν, ο ρήτορας αναφέρεται στα σχέδια του αντιπάλου του, υπογραμμίζει ότι πλέον είναι γνωστά και τον καλεί να εγκαταλείψει την πόλη. Ανάμεσα στα άλλα αναφωνεί και το περίφημο « Ω καιροί, ω ήθη!», αναφερόμενος στον Κατιλίνα που ενώ γνωρίζει ότι οι δολοπλοκίες του έχουν μαθευτεί, παραμένει μέσα στη σύγκλητο και στην πόλη δείχνοντας το θράσος του.


   Μετά από αυτό τον λόγο ο Κατιλίνας αντεπιχειρηματολογεί θυμίζοντας στους συγκλητικούς την αρχαία καταγωγή του και υποβαθμίζοντας τον ύπατο επειδή ήταν «νέος άντρας» («homo novus», δηλαδή ότι κανένας πριν από αυτόν στην οικογένεια του δεν είχε ανέλθει στο αξίωμα του υπάτου). Επειδή όμως σύσσωμη η σύγκλητος υποστηρίζει τον Κικέρωνα, αποχωρεί από την αίθουσα. Εγκαταλείπει την Ρώμη και κατευθύνεται στο στρατόπεδο του Μανλίου.
   Έπειτα, ο Κικέρωνας θα εκφωνήσει τον 2ο κατά Κατιλίνα λόγο του, εκθέτοντας τη συνωμοσία και ενώπιον του λαού της Ρώμης , ενώ στη συνέχεια ακράδαντα στοιχεία ενοχής θα παραδώσουν τους συνωμότες εντός των τειχών της πόλης στα χέρια του. Στη Ρώμη εκείνη την περίοδο βρίσκονταν αντιπρόσωποι της γαλατικής φυλής των Αλλοβρόγων για να παραπονεθούν για τη σκληρότητα του κυβερνήτη τους. Τα άτομα αυτά προσέγγισαν οι συνεργάτες του Κατιλίνα προσφέροντας ικανοποίηση των αιτημάτων τους αν συνέδραμαν στη συνωμοσία. Οι «βάρβαροι» όμως αυτοί έδρασαν πανέξυπνα και ενημέρωσαν τον Κικέρωνα για την πράξη των συνωμοτών. Αμέσως ο ύπατος δασκάλεψε τους Γαλάτες να ζητήσουν γραπτές εγγυήσεις από τον κύκλο του Κατιλίνα και όταν αυτές έφτασαν στα χέρια του, τους συνέλαβε όλους.
     Μετά την αποκάλυψη των γραμμάτων προς τους Αλλόβρογες, ο Κικέρωνας στον 3ο κατά Κατιλίνα λόγο του καλεί το λαό να χαρεί και διακηρύττει ότι η πόλη σώθηκε. Το ερώτημα όμως σχετικά με τη μοίρα των πέντε βασικών συνεργατών του Κατιλίνα στη Ρώμη παραμένει. Πρέπει να θανατωθούν ή αρκεί η δήμευση της περιουσίας τους και η εξορία;
    Ο Κικέρωνας με τον 4ο και τελευταίο κατά Κατιλίνα λόγο του στη σύγκλητο προετοιμάζει το έδαφος για τις ομιλίες άλλων συγκλητικών που με επιφανέστερο τον Κάτωνα τον Νεότερο αποζητούν την θανατική τους καταδίκη. Κάτι που ήταν παράνομο καθώς δεν είχαν περάσει από δίκη. Από την άλλη πλευρά, κατά της θανατικής καταδίκης αγορεύει ο Ιούλιος Καίσαρας που θεωρεί ότι οι άλλες ποινές είναι αρκετές. Τελικά επικρατεί η πλειοψηφία και οι πέντε στραγγαλίζονται.
    Ο επίλογος της ιστορίας γράφεται στις αρχές του έτους 62, ο στρατός του Κατιλίνα και του Μανλίου εκμηδενίζεται στη μάχη, ενώ ο ίδιος ο Κατιλίνας πέφτει νεκρός στο πεδίο της σύγκρουσης. Έπειτα από αυτό ο Κικέρωνας παραδίδει το αξίωμα του, όπως όφειλε να πράξει, στον νικητή των υπατικών εκλογών του προηγούμενου έτους. Ο μεγάλος αυτός ρήτορας χαιρετίζεται από τους συμπολίτες του ως «πατέρας της πατρίδας» και η δημοτικότητα του βρίσκεται στα ύψη. Βέβαια στο επόμενο διάστημα η απόφαση για την θανατική καταδίκη των πέντε συνωμοτών θα του προκαλέσει προβλήματα και μάλιστα εξ αιτίας αυτής θα σταλεί στην εξορία.

Notes:
Σαλλούστιος (Ο πόλεμος με τον Κατιλίνα, ο πόλεμος με τον Ιουγούρθα, ιστορίες), Νίκος Πετρόχειλος εκδόσεις ΜΙΕΤ 
Κικέρων (Τέσσερις λόγοι κατά Κατιλίνα, οι λόγοι για τον Μάρκελλο και τον Λιγάριο), μετάφραση Κωνσταντίνου Τσάτσου, βιβλιοπωλείον της Εστίας 
τέσσερις κατιλινικοί λόγοι στα λατινικά με αγγλική μετάφραση 

Πηγή: People and ideas
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...