Σάββατο, 27 Ιουλίου 2013

Δημοσιογραφικός λόγος: η περίπτωση των αθλητικών εφημερίδων

Η γλώσσα των αθλητικών εφημερίδων
. . . της Β. Κυπριώτη 


  Παρά το γεγονός ότι καθημερινά οι εκπρόσωποι του δημοσιογραφικού λόγου επικαλούνται την αντικειμενικότητά του, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο Eco αναφέρεται στο «μύθο της αντικειμενικότητας», εννοώντας ότι μια είδηση δίδεται στη δημοσιότητα αφού ερμηνευθεί και, επιπλέον, χάνεται αμέσως η όποια αντικειμενικότητα, αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι η συγκεκριμένη είδηση που δημοσιεύεται αποτελεί προϊόν επιλογής ανάμεσα σε άλλες. Ο Χατζησαββίδης υποστηρίζει χαρακτηριστικά ότι ο δημοσιογραφικός λόγος «εμφανίζεται» αντικειμενικός, αλλά δεν «είναι». Συγκεκριμένα, τον χαρακτηρίζει πειθαναγκαστικό, επειδή, εφόσον ο αναγνώστης/ ακροατής δεν είναι σε θέση να αντιδράσει, ο δημοσιογράφος διαμορφώνει το λόγο του κάτω από τις ίδιες συνθήκες από τις οποίες διαμορφώνεται ο λόγος της εξουσίας.
   Στο είδος του δημοσιογραφικού λόγου ανήκει και το αθλητικό ρεπορτάζ. Οι αθλητικές εφημερίδες δεν παύουν να είναι δημοσιογραφικές, εν τούτοις έχουν αρκετές διαφορές με τις πολιτικές εφημερίδες, κυρίως στη θεματολογία, όπως είναι φυσικό.
   Όσον αφορά στους δημοσιογράφους των αθλητικών ρεπορτάζ, αυτοί έχουν την φήμη των «δολοφόνων της γλώσσας», όπως αναφέρει η Inιs Izquierdo, η οποία αποδίδει τον χαρακτηρισμό στο γεγονός ότι οι αθλητικοί συντάκτες είναι υποχρεωμένοι να αναζητήσουν τις κατάλληλες λέξεις και εκφράσεις, για να αποδώσουν τα έντονα συναισθήματα και το πάθος που κυριαρχεί στον αθλητικό κόσμο.
   Χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι ο αθλητικός κόσμος αποτελεί έναν κοινωνικό θεσμό με πάρα πολλά μέλη ανά τον κόσμο· αποτελεί μια σημαντική πτυχή της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου. Η γλώσσα αντικατοπτρίζει τον κάθε κοινωνικό θεσμό μέσα στον οποίο εμφανίζεται. Παρομοίως και στον αθλητικό κόσμο, δεν νοείται κάποιος να ενταχθεί σε αυτόν χωρίς να κατακτήσει πρώτα τη γλώσσα αυτής της κοινωνικής πραγματικότητας. Η γλώσσα αυτή είναι ιδιόμορφη, με πολλές φράσεις- κλισέ, τεχνικές ορολογίες και κύριο χαρακτηριστικό της τα πάρα πολλά δάνεια, η εισαγωγή των οποίων έχει γίνει με τρόπο ακανόνιστο, με αποτέλεσμα πολλά γλωσσολογικά και λειτουργικά προβλήματα. Με όλα αυτά, φαντάζει δύσκολο για έναν αμύητο στα αθλητικά αναγνώστη να μπορεί να κατανοήσει όσα γράφονται στις αθλητικές εφημερίδες
   Σε γενικές γραμμές, δεν έχει γίνει μέχρι τώρα κάποια εκτεταμένη έρευνα σχετικά με τη γλώσσα των αθλητικών εφημερίδων. Εκ πρώτης όψεως φαντάζει παράξενο το γεγονός ότι κυκλοφορούν αποκλειστικά αθλητικές εφημερίδες, δηλαδή εφημερίδες που πραγματεύονται, όπως αναφέρει ο Bell, ένα συγκεκριμένο θέμα, δηλαδή μόνο αθλητικές ειδήσεις. Ο Eco μιλάει για «αθλητική φλυαρία», η οποία έχει χαρακτηριστικά πολιτικής συζήτησης, και μάλιστα αποτελεί «παρωδία αθλητικής συζήτησης». Πάντως, οι εφημερίδες αυτές μοιάζει να έχουν σταθερό αναγνωστικό κοινό, ιδιαίτερα αυτές που ανοιχτά υποστηρίζουν συγκεκριμένη ομάδα ποδοσφαίρου. Το ποδόσφαιρο είναι το κατεξοχήν δημοφιλές άθλημα και αυτό φαίνεται και από την έκταση που αφιερώνουν σε αυτό οι αθλητικές εφημερίδες.
  Πριν από οποιαδήποτε κριτική, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε την πρόθεση του πομπού. Πρέπει να διαπιστώσουμε από πού εκπέμπεται το μήνυμα, σε ποιον απευθύνεται και με ποιο σκοπό. Ειδικότερα, οι αθλητικές εφημερίδες απευθύνονται σε ένα αναγνωστικό κοινό, το οποίο αυτό που θέλει να βρει στην εφημερίδα δεν είναι η άρτια γλώσσα και οι λογοτεχνικές εκφράσεις, αλλά να «νιώσει» το πάθος που αποπνέει ο αθλητισμός. Συνήθως, το αναγνωστικό κοινό αυτών των εφημερίδων είναι άνθρωποι που είναι ενημερωμένοι σχετικά με τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στον αθλητικό χώρο, είτε από την τηλεόραση, είτε από τα γήπεδα. Σκοπός λοιπόν των αρθρογράφων δεν είναι τόσο η ενημέρωση όσο η αναμετάδοση του «παλμού», του πάθους. Απευθύνονται στο συναίσθημα και όχι στη λογική.
  Κυρίως όσον αφορά την αθλητική ορολογία, η οποία άλλωστε καταλαμβάνει μεγάλη έκταση στα άρθρα των αθλητικών εφημερίδων, έχουν παρουσιαστεί προβλήματα και έχουν προκληθεί συζητήσεις, ιδιαίτερα στο ζήτημα των δανείων. Υποστηρίζεται γενικότερα ότι πολλά από τα δάνεια αυτά είναι «αδικαιολόγητα», γεγονός το οποίο οφείλεται στον υπερβολικά ευρύ δανεισμό από άλλες γλώσσες.
  Πριν βιαστούμε να βγάλουμε συμπεράσματα σχετικά με τους «δολοφόνους της γλώσσας» που αναφέρθηκε στον πρόλογο, χρειάζεται να λάβουμε υπόψη μας το γεγονός ότι συχνά μόνος σκοπός μιας εφημερίδας είναι να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αγοράσει την εφημερίδα. Ενδιαφέρει, δηλαδή, περισσότερο το πώς παρά το τι.
  Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις η πραγματικότητα είναι η εξής: οι συντάκτες των άρθρων, όπως επίσης και οι υπεύθυνοι των τίτλων, έχουν στη διάθεσή τους ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα, προκειμένου να καλύψουν συγκεκριμένη έκταση στην εφημερίδα και λίγες φορές υπάρχει ο χρόνος, ώστε να «χτενιστεί» το κείμενο και να αποφευχθούν φαινόμενα όπως: έντονες αποκλίσεις από ορθογραφικούς, μορφολογικούς και συντακτικούς κανόνες, λάθη στη δομή κ.λ.π.
  Πάντως, δεν χρειάζεται να φτάσουμε στο άλλο άκρο, αυτό της ψευτοπαθολογίας, όπου δίνεται η εντύπωση μιας πλήρους παρακμής του δημοσιογραφικού λόγου, και δη του αθλητικού, όπου κρίνονται προσωπικές επιλογές των συντακτών, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούν στοιχεία του προφορικού λόγου (φράσεις- κλισέ, επαναλήψεις, ελλείψεις, καθημερινές εκφράσεις).

απόσπασμα 
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...