Σάββατο, 15 Ιουνίου 2013

Η αληθινή εκπαίδευση

Εκπαίδευση, παιδαγωγική και πολιτισμός
... του Augusto Boal


    Το θέατρο και η αισθητική του καταπιεσμένου είναι εκπαιδευτικής και παιδαγωγικής φύσης – δύο λέξεις που αλληλοσυμπληρώνονται. Το ρήμα εκπαιδεύω (educar) πηγάζει από το λατινικό educare, που σημαίνει «οδηγώ». Εκπαίδευση σημαίνει μετάδοση αδιαμφισβήτητων ή μη αμφισβητηθεισών γνώσεων, σημαίνει τη διδασκαλία αυτού που υπάρχει και θεωρείται ορθό και αναγκαίο. Η παιδαγωγική προέρχεται από το ελληνικό παιδαγωγός, που σήμαινε το άτομο, συνήθως δούλος, που περπατούσε με τον μαθητή και τον βοηθούσε να βρει το σχολείο και τη γνώση. 
      Εκπαίδευση λοιπόν σημαίνει μετάδοση της υπάρχουσας γνώσης, ενώ παιδαγωγική σημαίνει αναζήτηση νέων γνώσεων. Αυτές οι δύο λέξεις δεν μπορούν να αποσυνδεθούν, διότι δεν μπορούμε να δεχτούμε μια γνώση παράλυτη, ακίνητη, ούτε μπορούμε να ανακαλύπτουμε νέες γνώσεις δίχως να γνωρίζουμε τις παλιές.Η εκπαίδευση μπορεί να είναι παιδαγωγική ή, όπως στην περίπτωση του στρατού, αυταρχική. Σε πολλά σχολεία κατά το παρελθόν –αλλά και σήμερα σε ορισμένες χώρες– χρησιμοποιούνται μέχρι και σωματικές τιμωρίες για να ενσταλάξουν, να εντυπώσουν στη μνήμη των μαθητών ορισμένες γνώσεις που έχουν κριθεί απαραίτητες, ακόμα κι αν αυτοί δεν καταλαβαίνουν τίποτα: Το σημαντικό είναι να θυμούνται, όχι να καταλάβουν. Εκπαίδευση δια του φόβου. 
   Η αληθινή εκπαίδευση ωστόσο είναι παιδαγωγική: η υποκίνηση στη μάθηση, στη χαρά των ανακαλύψεων και της γνώσης.Η εκπαίδευση και η παιδαγωγική είναι δύο αδελφές που 
είναι ταυτόχρονα μητέρες και κόρες του πολιτισμού. Κόρες γιατί ο πολιτισμός υπάρχει και εκφράζεται διαμέσου της γνώσης που διδάσκει και της γνώσης που αναζητεί. Μητέρες γιατί μέσω αυτών γεννιέται ένας νέος πολιτισμός, που βρίσκεται σε συνεχή μετάβαση.
    Μετάβαση προς ποιο μέλλον; Ανακύπτουν λοιπόν οι έννοιες τής δεοντολογίας (ιtica) και της ηθικής (moral). Η τελευταία προέρχεται από το λατινικό mores, που σημαίνει έθιμα. Οποιοδήποτε έθιμο, ακόμα και το πιο βάρβαρο και απεχθές, μπορεί να αποτελεί τμήμα της ηθικής ενός τόπου και μιας εποχής. Η δουλεία ήταν ήδη ηθική στη Βραζιλία, αλλά γνωρίζουμε ότι οι σκλάβοι που αγωνίζονταν για την ελευθερία και αποκαλούνταν τότε φυγάδες και στασιαστές ήταν για μας σήμερα ήρωες και σοφοί. Καμία κοινωνική ηθική δεν πρέπει να γίνεται αποδεκτή απλώς και μόνον επειδή αποτελεί μέρος των εθίμων μιας δυσάρεστης στιγμής. Δεν μπορούμε να δεχτούμε τη φεουδαρχία και τη διαφθορά, ούτε την αφθονία που γειτονεύει με την πείνα. Πρόκειται για δεινά της πατρίδας, ενάντια στα οποία πρέπει να αγωνιζόμαστε.Η ηθική αναφέρεται στο παρελθόν που επιβιώνει στο παρόν. Η δεοντολογία, στο παρόν που προεκτείνεται στο μέλλον.
    Δεν θέλουμε τον κόσμο όπως ήταν, ούτε όπως είναι – αλλά πώς θέλουμε να είναι; Ποια είναι η δεοντολογία που μας καθοδηγεί και δικαιολογεί τις ζωές μας; Θέλουμε έναν κόσμο στον οποίο όλοι θα είναι ολοκληρωμένοι πολίτες και κανένας δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένος χωρίς τα θεμέλια της βασικής εκπαίδευσης, χωρίς την τόλμη του ελεύθερου πολιτισμού και χωρίς τον διάλογο ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο.
  Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει ήδη ξεκινήσει και ήδη χάνουμε αυτόν τον υποσυνείδητο πόλεμο, που δεν εκδηλώνεται απλώς στις θεαματικές και θεατρικές του μορφές, με εισβολές και γενοκτονίες που παρακολουθούμε μέσω της τηλεόρασης και των εφημερίδων, αλλά ακριβώς μέσω αυτών των ίδιων των μέσων επικοινωνίας, των αυταρχικών και επιτακτικών. Αυταρχικών, ως προς το αμετάβατό τους· επιτακτικών όταν μας υποχρεώνουν να πιστέψουμε το ψέμα. Δεν μπορούμε να αμυνθούμε παρά μόνο χρησιμοποιώντας όπλα ίσης ισχύος, με «πειραγμένο» σήμα. Πρέπει να δημιουργήσουμε τις υλικές συνθήκες, ώστε ο λαός να μπορέσει να αναπτύξει τη δική του δημιουργικότητα και να μην αποτελεί πλέον παθητικό θύμα της επικοινωνίας, που έχει επιβληθεί ως παράγοντας 
μεταμόρφωσής του.
  Σύμφωνα με τη Θεωρία των Αισθητικών Νευρώνων, όταν ένα ανθρώπινο ον βομβαρδίζεται καθημερινά με τις ίδιες δογματικές και επαναλαμβανόμενες πληροφορίες –είτε έχουν σφραγίδα θρησκευτική είτε αθλητική, μιλιταριστική, σεξιστική, ρατσιστική ή οποιαδήποτε άλλη–, αυτές οι πληροφορίες, όσο παράλογες κι αν είναι, εγγράφονται στον εγκέφαλό μας και δημιουργούν αδιαπέραστα και επιθετικά τείχη εξημερωμένων νευρώνων, που απορρίπτουν οποιαδήποτε αντίθετη σκέψη και μετατρέπουν τα θύματά τους σε σεκταριστές της θρησκείας και του ποδοσφαίρου, της τέχνης και της πολιτικής – σε αδιάλλακτους φονταμενταλιστές. Μετατρέπουν ανθρώπινα όντα σε πομπούς που επαναλαμβάνουν έννοιες που δεν καταλαβαίνουν και αξίες κενές περιεχομένου.
    Μέσω του διαλόγου και της συνδιαλλαγής, ο πολιτισμός και η παιδαγωγική ενεργοποιούν τους αισθητικούς νευρώνες μας –αυτούς που είναι ικανοί να επεξεργάζονται αφηρημένες ιδέες και συγκεκριμένα συναισθήματα, όπως γίνεται στην τέχνη– και προωθούν μια ευρύτερη αντίληψη του κόσμου, ανοίγοντας νέους δρόμους και μονοπάτια, καθώς, όπως λέει ο Ισπανός ποιητής Antonio Machado, «ο δρόμος δεν υπάρχει, τον δρόμο τον φτιάχνει ο διαβάτης περπατώντας». Το καλύτερο αντίδοτο απέναντι σε αυτά τα τείχη νευρώνων που μας επιβάλλει η αυταρχική πληροφόρηση είναι οι ανοικτές μορφές διδασκαλίας και δημιουργικότητας, που βοηθούν τον πολίτη να σκέφτεται με το κεφάλι του, αλλά και με την καρδιά του. Να παράγει και όχι απλώς να καταναλώνει.

πηγή: περιοδικό Εκπαίδευση και Θέατρο


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...